3:44 pm - วันอังคาร ธันวาคม 11, 0248

แจกเพื่อปวงชน เพลงในการพระศพ สมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอฯ

กว่าผู้เขียนจะเปิดเขียนคอลัมน์นี้ขึ้นมา เพื่อแจกจ่ายไฟล์เพลงดนตรีไทย ให้กับคุณผู้อ่านได้ดาวน์โหลดนั้น ก็ต้องไปหาแล้วหาอีกว่าเพลงชุดนี้ เขาทำขึ้นมาเพื่อแจกจ่ายฟรีจริง ๆ ไม่ได้ทำมาจำหน่าย (ไม่ใช่อะไร ทั้งนี้ กลัวลิขสิทธิ์มาฟ้องภายหลัง Admin ยิ่งจน ๆ อยู่ ฮา…)

CD

                   โดยเพลงชุดนี้ เป็นชุดเพลงที่สมเด็จพระเทพฯ ทรงมีพระดำริ ให้กรมศิลปากรจัดทำขึ้น เพื่อแจกจ่ายเผยแพร่ให้กับประชาชนที่สนใจ เนื่องในงานพระราชทานเพลิงพระศพ สมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอฯ เมื่อวันที่ ๑๕ พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๕๕๑

                   โดยทางเว็บไซต์ ได้รวบรวมเพลงในแผ่นซีดี ในชุดนี้เอาไว้ ซึ่งมีจำนวนทั้งสิ้น ๒ แผ่น ด้วยกัน และในโอกาสนี้ ทางเว็บไซต์ จึงอยากสนองพระดำริ ของสมเด็จพระเทพฯ ที่อยากจะให้ประชาชนที่สนใจได้เข้าถึงบทเพลงดนตรีไทยอันมีค่าของแผ่นดิน ได้ดาวน์โหลดเก็บไว้เพื่อความสุนทรีย์ และศึกษาอีกทางหนึ่ง

CD_1

แผ่นที่ ๑ (กดดาวน์โหลดได้เลยที่ชื่อเพลง)

แผ่นที่ ๑ ประกอบไปด้วยเพลงดนตรีไทย ๑ บทเพลง คือ

๑. เพลง เรื่องฉิ่งพระฉัน

                   เพลง เรื่องฉิ่งพระฉัน เป็นเพลงเรื่องขนาดใหญ่ นิยมบรรเลงในช่วงพระสงฆ์ฉันภัตตาหาร ประกอบไปด้วยเพลง  “ต้นเพลงฉิ่ง – สร้อยเพลงฉิ่ง – สามเส้า – จระเข้ขวางคลอง – ถอยหลังเข้าคลอง – ท้ายถอยหลังเข้าคลอง – ฉิ่งพระฉัน ๔ ท่อน – ฉิ่งนอก – ฉิ่งกลาง – ฉิ่งใหญ่ – ฉิ่งเล็ก – ฉิ่งสนาน – ฉิ่งชั้นเดียว – รัวเพลงฉิ่ง” ตามลำดับ

บรรเลงด้วย วงปี่พาทย์ไม้แข็ง
สำนักการสังคีต กรมศิลปากร

CD_2

แผ่นที่ ๒ (กดดาวน์โหลดได้เลยที่ชื่อเพลง)

แผ่นที่ ๒ ประกอบไปด้วยเพลงดนตรีไทย ๑๑ บทเพลง คือ

๑. เพลง เรื่องนางหงส์

                   เพลงเรื่องนางหงส์ เป้นเพลงเรื่องที่ใช้ในงานอวมงคล จะถูกบรรเลงโดยวงปี่พาทย์นางหงษส์ โดยที่เพลงเรื่องที่ใช้ในงานอวมงคลนั้นมีเพียงเพลงเดียวเท่านั้น คือ เพลงเรื่องนางหงส์ ที่ใช้ในการประโคมศพ และสาเหตุที่เรียกว่าเพลงเรื่องนางหงส์ เพราะเรียกตามชื่อหน้าทับที่ใช้ คือ หน้าทับนงหงส์ ซึ่งหน้าทับนี้จัดเป็นหน้าทับพิเศษที่ใช้บรรเลงเฉพาะในเพลงเรื่องนางหงส์เท่านั้น เพลงเรื่องนางหงส์ ประกอบไปด้วยเพลง ตามลำดับ ดังนี้ “พราหมณ์เก็บหัวแหวน (นางหงส์) – สาวสอดแหวน – กระบอกทอง – คู่แมลงวันทอง – แมลงวันทอง”

                   หมายเหตุ รายชื่อเพลง อ้างอิงจากที่ปรากฏบนแผ่นซีดี หากมีข้อผิดพลาด กรุณาแจ้งมาที่ Page Patakorn

บรรเลงด้วย วงปี่พาทย์นางหงส์
สำนักการสังคีต กรมศิลปากร

๒. เพลง สาธุการ

                   เพลงสาธุการ เป็นเพลงหน้าพาทย์ชั้นสูงเพลงหนึ่ง ใช้สำหรับพิธีการมงคลต่าง ๆ เป็นเพลงแรกในการบรรเลงโหมโรง ซึ่งถือว่าเป็นเพลงศักดิ์สิทธิ์นำความมงคลมาสู่ทั้งผู้ฟัง ผู้บรรเลง ผู้แสดง และสถานที่

                   เพลงสาธุการ ยังเป็นเพลงครู สำหรับผู้ที่เรียน หรือศึกษาทางด้านสายปี่พาทย์ โดยในพิธีครอบครูดนตรีไทย ครูผู้ทำพิธี จะทำการจับมือเพลงสาธุการให้กับลูกศิษย์ อันเป็นเครื่องหมายว่า ศิษย์ผู้นั้น เป็นศิษย์มีครู และพร้อมที่จะเล่าเรียนในวิชาการดนตรีไทยต่อไปแล้ว

บรรเลงด้วย วงปี่พาทย์ไม้แข็ง
สำนักการสังคีต กรมศิลปากร

๓. เพลง ตระสันนิบาต

                   เพลงตระสันนิบาต เป็นเพลงหน้าพาทย์ชั้นสูงสำหรับใช้บรรเลงในพิธีกรรมต่างๆ ทั้งพิธีราษฎ์และพิธีหลวง กับใช้กำกับกิริยาการแสดงของผู้แสดงระดับสูงศักดิ์เชิงการประสาทพร และหรือประชุมเทพศักดิ์สิทธิ์เพื่อเป็นอุดมฤกษ์และสิริมงคลอย่างสูง สำหรับในพิธีไหว้ครูดนตรีไทยนั้น โบราณาจารย์เชิงวิชาการดนตรีนิยมบรรจุเพลงตระสันนิบาต ไว้ในส่วนของบทชุมนุมเทวดาเพื่อการประสาทพรมงคลแก่ผู้เข้าร่วมในพิธี ต่อมาในชั้นหลังวงวิชาการดนตรีไทยได้วิวัฒนาการนำเพลงหน้าพาทย์มาบรรเลงหรือขับร้องในโอกาสที่ต้องการถวายพระพรพระมหากษัตริย์หรือพระราชวงศ์ หรือการอวยพรแก่บุคคลสำคัญด้วย

                   เพลงหน้าพาทย์ตระสันนิบาตใช้บรรเลงประกอบพิธีไหว้ครู โขน ละครและประกอบการแสดงโขน ละคร สำหรับตัวแสดง ที่มียศศักดิ์ทั้งฝ่าย พระ นาง ยักษ์ ลิง

                   ความหมายของเพลงตระสันนิบาต ที่ใช้บรรเลงประกอบพิธีไหว้ครู โขน ละคร และประกอบการแสดงโขน ละคร มีดังนี้

                   ๑. ใช้บรรเลงประกอบพิธีไหว้ครู โขน ละคร มีความหมาย เพื่อเชิญครูมาร่วมประชุมทุกองค์

                   ๒. ใช้บรรเลงประกอบการแสดงโขน ละคร มีความหมาย ดังนี้
๒.๑ ใช้สำหรับตัวโขน ละคร ประกอบพิธีศักดิ์สิทธิ์ เพื่อให้เกิดความสำเร็จในสิ่งที่ตนพึงประสงค์ เช่น กุมภกรรณทำพิธีลับหอกโมกขศักดิ์ ไมยราพณ์ทำพิธีหุงสรรพยา อินทรชิตทำพิธีชุบศรนาคบาศ เป็นต้น
๒.๒ ใช้สำหรับตัวโขน ละคร ร่ายเวทย์มนต์คาถา เพื่อให้เกิดความสำเร็จในสิ่งที่ตนพึงประสงค์ เช่น พระรามร่ายเวทย์มนต์ลูบศีรษะหนุมานทำให้เถาวัลย์ที่พระมงกุฎเสกมัดหลุดออกจากกาย หรือพระพรตร่ายเวทย์มนต์แผลงศรไปจับพระมงกุฎ พระลพ เป็นต้น ๒.๓ ใช้สำหรับตัวโขน ละคร เนรมิตร่างตนให้โตใหญ่ เช่น หนุมาน เนรมิตร่างให้โตใหญ่เพื่ออมพลับพลา ถวายการอารักขาพระราม ป้องกันไมยราพณ์ลอบเข้ามาจับพระราม เป็นต้น

บรรเลงด้วย วงปี่พาทย์ไม้แข็ง
สำนักการสังคีต กรมศิลปากร

๔. เพลง ตระเชิญ

                   ตระเชิญ เป็นเพลงหน้าพาทย์ชั้นสูงเพลงหนึ่ง ที่ใช้บรรเลงประกอบพิธีไหว้ครูดนตรี ไหว้ครูนาฏศิลป์ ไหว้ครูช่าง และพิธีกรรมอันเป็นมงคลเกี่ยวกับการอัญเชิญเทพยดา เทวดา นอกจากนั้น ตระเชิญ ยังเป็นเพลงหน้าพาทย์ที่ใช้กับการแสดงโขนละครอีกด้วย

โอกาสที่ใช้เพลงตระเชิญ
                   เพลง หน้าพาทย์ตระเชิญใช้บรรเลงประกอบพิธีไหว้ครู โขนละครและประกอบการแสดงโขนละคร สำหรับตัวแสดงที่มียศศักดิ์ทั้งฝ่าย พระ นาง ยักษ์ลิง

ความหมายของเพลงตระเชิญที่ใช้บรรเลงประกอบพิธีไหว้ครู โขน ละครและประกอบการแสดงโขน ละคร มีดังนี้

                   ๑ ใช้บรรเลงประกอบพิธีไหว้ครู โขน ละครมีความหมายเพื่อเชิญครูพระอิศวร

                   ๒. ใช้บรรเลงประกอบการแสดงโขน ละคร มีความหมายสำหรับประกอบการบำเพ็ญพิธีและการอันเชิญสิ่งศักดิ์สิทธิ์เทพยดาทั้งหลาย ให้มาประชุมในมณฑลพิธี ใช้ได้กับตัวโขน ละคร ที่มียศศักดิ์ทั้งฝ่ายพระนาง ยักษ์ ลิง เช่น ท้าวโรมพัดทำพิธีบูชาอัญเชิญเทพยดาเพื่อขอประทานฝนพระฤษีโคดมทำพิธีชุบนางกาลอัจนาไมยราพณ์ทำพิธีหุงสรรพยา

บรรเลงด้วย วงปี่พาทย์ไม้แข็ง
สำนักการสังคีต กรมศิลปากร

๕. เพลง โปรยข้าวตอก

                   โปรยข้าวตอก เป็นเพลงหน้าพาทย์ประกอบการไหว้ครู ซึ่งจะใช้บรรเลงขณะ ที่ครูผู้ประกอบพิธี รวมทั้งอาจารย์และศิษย์ทำการโปรยข้าวตอก ดอกไม้ หน้าที่ตั้งศีรษะบรรดาครูทั้งหลาย เพื่อขอขมาและขอบคุณที่บรรดาครูอาจารย์ได้ช่วยให้พิธีกรรมดำเนินไปด้วยดีไม่ มีอุปสรรค

บรรเลงด้วย วงปี่พาทย์ไม้แข็ง
สำนักการสังคีต กรมศิลปากร

๖. เพลง ลงสรง

                   “ลงสรง” ในสารานุกรมเพลงไทย หมายถึง “เพลงหน้าพาทย์ใช้บรรเลงประกอบพิธีเกี่ยวกับทำความสะอาดด้วยน้ำ เช่น การสรงน้ำพระพุทธรูป สรงน้ำเทวรูป การอาบน้ำเจ้านาค
ภายหลังการปลงผมแล้ว ในการแสดงโขนละครใช้บรรเลงตอนตัวละครอาบน้ำ” (ณรงชัย ปิฎกรัช, 2528. หน้า 243)

บรรเลงด้วย วงปี่พาทย์ไม้แข็ง
สำนักการสังคีต กรมศิลปากร

๗. เพลง มหาชัย

                   เพลงมหาชัยเดิมเป็นเพลงไทยอัตราสองชั้น มีมาตั้งแต่สมัยกรุงศรีอยุธยา ใช้บรรเลงคู่กับเพลงมหาฤกษ์ในโอกาสอันเป็นมงคลต่างๆ จนเรียกขานกันโดยทั่วไปว่า “มหาฤกษ์-มหาชัย” ต่อมาสมัยกรุงรัตนโกสินทร์ เพลงนี้ได้ถูกนำมาบรรจุอยู่ในเพลงปี่พาทย์ เรื่องเวียนเทียน หรือทำขวัญ เป็นเพลงในลำดับที่ 5 ที่เริ่มจาก เพลงนางนาค แล้วออก เพลงมหาฤกษ์ มหากาล สังข์น้อย มหาชัย ดอกไม่ไทร และดอกไม้ไพร ตามลำดับ นอกจากนี้เพลงมหาชัย ยังปรากฏอยู่ในเพลงตับมโหรี เรื่องทำขวัญครั้งกรุงเก่า โดยเป็นเพลงในลำดับที่ 6 ซึ่งมี พัดชา นางนาค นางนกครวญ สรรเสริญพระจันทร์ มอญแปลง มหาชัย มโนราห์โอด ราโค หงส์ไซร้ดอกบัว เนรปาตี

บรรเลงด้วย วงปี่พาทย์ไม้แข็ง
สำนักการสังคีต กรมศิลปากร

๘. เพลง มหาฤกษ์

                   เพลงมหาฤกษ์เป็นเพลงคู่กันกับเพลงมหาชัย มาตั้งแต่โบราณ จนเรียกติดปากกันว่า มหาฤกษ์มหาชัย ใช้บรรเลงคู่กันเพื่อแสดงฤกษ์งามยามดี และความสวัสดีมีโชคชัย ในโอกาสต่างๆ เพลงมหาฤกษ์นั้น สันนิษฐานว่ามีมาแต่ครั้งสมัยกรุงศรีอยุธยา เป็นเพลงทำนองอัตรา2ชั้น พอมาถึงกรุงรัตนโกสินทร์ ถูกนำบรรจุอยู่ในเพลงปี่พาทย์ เรื่องทำขวัญหรือเวียนเทียน ที่เริ่มต้นด้วย เพลงนางนาค ออกเพลงมหาฤกษ์ มหากาล สังข์น้อย มหาชัย ดอกไม้ไทร และดอกไม้ไพร ตามลำดับ โดยทั่วไปแล้ว เพลงมหาฤกษ์ ใช้ในการเปิดสถานที่ หรือเปิดงานต่างๆตามฤกษ์ยามที่กำหนด เนื่องจากการดำเนินทำนองเพลงมหาฤกษ์นั้น ดำเนินทำนองแบบไทยแท้ ตามลักษณะการแปรลูกฆ้องออกเป็นทำนองเต็มจากเครื่องดนตรีที่บรรเลงร่วมกัน ทำให้ผู้ฟังได้รับฟัง จะได้ยินเสียงครึ้มกระหึ่มของเสียงดนตรีที่บรรเลงพร้อมเพรียงกัน ก่อให้เกิดความปีติยินดี และความศรัทธา แก่ผู้ฟังเป็นอย่างยิ่ง

บรรเลงด้วย วงปี่พาทย์ไม้แข็ง
สำนักการสังคีต กรมศิลปากร

๙. เพลงช้า เรื่องสร้อยสน ออกเพลงเร็ว แม่วอนลูก-ลูกวอนแม่ และโปรยข้าวตอก

                   เพลงเรื่องสร้อยสน เป็นเพลงประเภทเพลงช้าเรื่องหนึ่ง เพลงช้ามีหลายเรื่องด้วยกัน ส่วนใหญ่มีท่วงทำนองไพเราะงามสง่า แสดงจริยาวัตรอันงดงาม นิยมบรรเลงต่อจากเพลงโหมโรง และใช้บรรเลงรับพระสงฆ์เมื่อดำเนินมายังสถานมงคลพิธี แนวการบรรเลงตามแบบอย่างสำนักการสังคีต กรมศิลปากร

                   *** สาระเพิ่มเติม – เพลงช้า เพลงเร็ว เป็นเพลงหน้าพาทย์สืบมาตั้งแต่สมัยกรุงศรีอยุธยา มีท่ารำที่ครูอาจารย์ทางนาฏศิลป์ไทยได้บัญญัติไว้เป็นแบบฉบับมาแต่โบราณ ดังนั้นการฝึกหัดนาฏศิลป์ไทยของสาขานาฏศิลป์และการละคร จะต้องฝึกหัดเพลงช้า เพลงเร็ว ให้คล่องแคล่ว แม่นยำจนชำนาญและงดงาม ซึ่งใช้เวลาในการฝึกหัดเป็นปี เนื่องจากการฝึกเพลงช้า เพลงเร็ว เป็นการฝึกแม่ท่า ผู้ที่ได้ผ่านการฝึกหัดเพลงช้า เพลงเร็ว แล้วจะมีกิริยาแช่มช้อยงดงาม

                   ท่ารำในเพลงช้า เพลงเร็ว เป็นท่าที่ปรมาจารย์ด้านนาฏศิลป์ไทยนำมาใช้ในการประดิษฐ์ท่ารำแม่บท การตีบทประกอบการแสดง โขน ละคร และเชื่อว่าหากได้รับการฝึกหัดเพลงช้า เพลงเร็ว แล้วจะเป็นนาฏศิลป์ทางการฟ้อนรำได้ดีในอนาคต วิธีการฝึกหัดเพลงช้า เพลงเร็ว ก่อนมีการฝึกหัดเพลงช้าเพลงเร็ว ผู้เรียนจะต้องมีความรู้ความเข้าใจ และทักษะปฏิบัติการฝึกหัดนาฏศิลป์ไทยเบื้องต้นก่อนเช่น ตั้งวง จีบ ยืนเหลื่อมเท้า ก้าวหน้า ก้าวข้าง กระดกเท้า และลักคอ เป็นต้น นอกจากนี้จะต้องฟังจังหวะหน้าทับให้เป็น ท่องจังหวะหน้าทับให้ได้ และมีสมาธิ ดังนั้นลำดับขั้นตอนการฝึกหัดเพลงช้าและเพลงเร็ว ควรมีลำดับขั้นตอนดังนี้ ๑. การฝึกหัดการฟังจังหวะหน้าทับ และฝึกร้องทำนองจังหวะหน้าทับปรบไก่ เช่น “จะ โจ๋ง จะ ทิง โจ๋ง ทิง”( เพลงช้า ) และ “ตุ๊บ ทิง ทิง” ( เพลงเร็ว ) พร้อมปรบมือเข้าจังหวะ ๒. ฝึกท่ารำเพลงช้า จะต้องฝึกเท้าก่อนแล้วฝึกมือ เป็นช่วงๆ แล้วค่อยฝึกท่ารำผสมกันระหว่างมือกับเท้า ๓. ปฏิบัติท่ารำเพลงช้า เพลงเร็วตั้งแต่ต้นจนจบ ***

บรรเลงด้วย วงปี่พาทย์ไม้แข็ง
สำนักการสังคีต กรมศิลปากร

๑๐. เพลง เชิด

                   “เพลงเชิด” เป็นเพลงหน้าพาทย์ สำหรับประกอบการแสดงโขน ละคร ในโอกาสที่ตัวละครเดินทางไปมาอย่างรีบร้อน หรือประกอบกิริยาการเดินทางระยะไกล การต่อสู้ การยกทัพ หรือการยกทัพจับศึกนอกจากนี้ยังเป็นเพลงซึ่งรวมอยู่ในเพลงชุดโหมโรงเย็น มีกลองทัตตีเป็นไม้กลอง ถ้าใช้กลองทัตตีประกอบจังหวะเรียก “เชิดกลอง” ถ้าไม่ใช้แต่ใช้ฉิ่งประกอบเพียงอย่างเดียวเรียกเชิดฉิ่ง ทำนองเพลงเชิดแต่ละท่อนเรียกว่า “ตัว” ในการประกอบการแสดงนิยมใช้อัตราจังหวะสองชั้นและชั้นเดียว

บรรเลงด้วย วงปี่พาทย์ไม้แข็ง
สำนักการสังคีต กรมศิลปากร

๑๑. เพลง กราวรำ

                   เพลงกราวรำเป็นเพลงหน้าพาทย์ใช้ประกอบการแสดงโขน ละคร ใช้สำหรับการแสดงในความหมายเยาะเย้ย หรือฉลองความสำเร็จ สำหรับในการประกอพิธีกรรม เพลงกราวรำ ใช้สำหรับปิดท้ายงาน เพื่อให้ผู้เข้าร่วมพิธีทราบว่า พิธีกรรมในวันนั้น ได้เสร็จสิ้นลงแล้ว อีกความเชื่อหนึ่งก็เพื่อความเป็นสิริมงคล

บรรเลงด้วย วงปี่พาทย์ไม้แข็ง
สำนักการสังคีต กรมศิลปากร


ลิ้งเนื้อหาประกอบบทความ

http://siammelodies.com/en/–55306
https://gefkrabi.wikispaces.com/ตระสันนิบาต
http://www.chulapedia.chula.ac.th/เพลงตระสันนิบาต
http://www.bloggang.com/mainblog.php?id=rouenrarai&month=14-08-2012&group=19&gblog=2
http://www.chulapedia.chula.ac.th/index.php/เพลงตระเชิญ
https://www.youtube.com/watch?v=RBi-wzrRk3Q
http://www.human.nu.ac.th/newculture/article.php?id=13
https://th.wikipedia.org/wiki/เพลงมหาชัย
https://th.wikipedia.org/wiki/เพลงมหาฤกษ์
https://www.youtube.com/watch?v=HIyyRGHptEk
https://www.youtube.com/watch?v=HWUVTbYuPfA
https://www.youtube.com/watch?v=OjPQj1Ahh5I
https://www.youtube.com/watch?v=wdgTzB9jo18

Filed in: ข่าวสารดนตรีไทย, ข่าวแวดวง